1. Czym jest terapia jąkania?

Czym jest terapia jąkania? Na czym polega? Te i podobne pytania bardzo często zadajecie mi Państwo w rozmowach telefonicznych i e-mailach. Zwykle mam dylemat, jak precyzyjnie udzielić na nie odpowiedzi, ponieważ jeszcze kilka lat temu przedstawiałam ten problem w następujący sposób:

Terapia jąkania jest terapia rodzinną, opierającą się - ogólnie rzecz ujmując - na destabilizacji trwałego patologicznego stanu mowy, jakim jest jąkanie, i zamianie go na stan normalizacji. W procesie powstawania nowego nawyku prawidłowej mowy wykorzystuje się ruchy dłoni dominującej, która nadaje mowie prawidłową intonację i płynność. Kolejnym bardzo ważnym elementem terapii jest praca nad osobowością, czyli eliminowanie stresu i napięcia związanego z komunikacją werbalną, (od)budowę poczucia własnej wartości i niezależności oraz dążenie do szeroko pojmowanego spokoju.

To, co powyżej napisałam, jest niezmiernie ważne, ale równie ważne - oprócz ćwiczeń emisji głosu, prawidłowej wymowy, pracy z dłonią - jest "czuć człowieka". Wiele lat doświadczeń gromadzonych podczas współpracy z prof. L. Arutyunian, jak również obserwacji najbliższych mi osób czy też pacjentów, pozwoliło mi zrozumieć jedną ważną rzecz. Zrozumiałam dzięki nim, że każdy człowiek jest wspaniałą istotą, jednak z wielu powodów wytwarza w sobie nawyk obrony przed drugim człowiekiem. Przyczyną zwykle jest strach, a jednym z objawów - jąkanie. W jaki więc sposób można uczyć się spokoju, kiedy jest się wypełnionym strachem? Z założenia prof. Arutyunian "celem terapii jest dążenie do spokoju" - te słowa często towarzyszyły naszym wspólnym rozważaniom na temat leczenia jąkania. Właśnie tu - w dążeniu do spokoju - widzę kluczowe zadanie terapii. Terapeuta powinien umieć prawdziwie usłyszeć swojego pacjenta, wczuć się w jego potrzeby i zobaczyć go przez pryzmat miłości i zrozumienia. Same ćwiczenia logopedyczne są tylko wstępem do odkrywania i nazywania swoich uczuć, poznawania siebie i uczenia się lepszego życia. Tego nauczyli mnie moi wspaniali pacjenci - empatii i indywidualnego podejścia do każdego człowieka. Dzięki nim zrozumiałam, że na tych podstawach tak naprawdę opiera się terapia jąkania.
Czy terapia jest skuteczna? Przez moment w to nie wątpiłam. Dowodem tego są przede wszystkim moi pacjenci.

mgr Beata Trojanowska-Legun

2. Przebieg terapii

Wieloletnie doświadczenie Centrum Terapii Jąkania w Kołobrzegu wskazuje, iż najlepsze efekty terapeutyczne przynosi praca w grupach nie większych niż pięcioosobowe. Prowadzone są przez nas również terapie indywidualne, w których udział bierze pacjent wraz z rodziną.
Pierwszym krokiem w procesie leczenia jąkania jest dwutygodniowy turnus, podczas którego pacjent uczy się nowego sposobu mówienia bez jąkania. W początkowym etapie leczenia tempo mowy pacjenta jest spowolnione.
Po stacjonarnym, dwutygodniowym pobycie rozpoczyna się kolejny etap leczenia, który trwa od roku do kilku lat. Czas trwania terapii uzależniony jest od wielu indywidualnych czynników. W pierwszym roku terapii raz w miesiącu wyznaczamy jedno- bądź dwudniowe zjazdy, pozwalające na kontrolę postępów terapii, korekcję ewentualnych złych nawyków oraz naukę nowych etapów mowy.
Staramy się, aby grupy terapeutyczne pochodziły z tych samych rejonów Polski, zgodnie z założeniami naszego programu "Terapia w Twoim mieście". Ma on na celu ułatwienie kontaktów terapeutycznych i wymianę doświadczeń między pacjentami oraz - z praktycznego punktu widzenia - ułatwienie pacjentom i ich rodzinom spotkań konsultacyjnych z terapeutą w czasie trwania terapii.
Bardzo dużą wagę przykładamy do pracy nad zrozumieniem szeroko pojętej komunikacji w rodzinie. Dlatego też w terapii - w miarę możliwości - powinna uczestniczyć cała najbliższa rodzina jąkającego się pacjenta, ponieważ tylko taka całościowa praca przynosi optymalne wyniki terapii jąkania. W wyjątkowych sytuacjach terapia może odbyć się bez bliskiej rodziny pacjenta.
Leczenie jąkania jest procesem długotrwałym. Jego pomyślne zakończenie nie zależy jedynie od pacjenta, ale w równym stopniu rodziny, rodziców czy współmałżonka. Aby terapia przyniosła zamierzone rezultaty, potrzebna jest ścisła współpraca terapeuty z pacjentem oraz jego najbliższymi.
Decydujące znaczenie dla powodzenia terapii ma praca nad osobowością. Osoby jąkające się są w większości bardzo wrażliwe, nieśmiałe i zamknięte w sobie. Terapia pomaga odzyskać wiarę w siebie i własne możliwości, udowadnia, że przy chęci i motywacji można pokonać lęki, napięcia i stres.
Głównym zadaniem pacjenta jest, aby po utworzeniu się trwałego stanu normalizacji mowy lub stanu zbliżonego do normy, wszelkie działania kompensacyjne organizmu były zmobilizowane do obrony tego nowego stanu płynnej mowy. Podstawowe znaczenia dla powodzenia tej pracy ma tutaj rodzina pacjenta, która powinna wspierać ten trwały stan mowy. Tylko przy takiej współpracy: pacjent-rodzina-terapeuta, można mówić o osiągnięciu trwałego wyniku leczenia.